Vredespolitiek in plaats van kapitalistische oorlogspolitiek

Beschikken we over een analysemethode die de mist en verwarring van de oorlog kan wegnemen om de klassenwerkelijkheid onder de oppervlakte bloot te leggen, en kan het de test van dit conflict doorstaan? Op het eerste zicht niet. De socialistische groepen zijn gefragmenteerd en verward. Sommigen steunen het “dappere kleine Oekraïne tegen het Russische imperialisme”, blijkbaar onwetend van de strijdkreten van de VS en Europa in voorbije oorlogen (o.a. “galant little Belgium”). Andere groepen proberen de kloof te overbruggen met een blind pacifisme. Velen gaan verder, met oproepen tot de financiële vernietiging van de Russische economie, de mobilisatie van de Russische arbeiders en zelfs de uitvoer van wapens en uitgebreide militaire actie tegen Rusland.

We moeten verder kijken dan het schuim aan de oppervlakte – de onmiddellijke verschijning van de dingen – en dus naar de klassenstrijd eronder. De meest elementaire toepassing van deze benadering is het idee dat “de grootste vijand in eigen huis is”. Oorlogen tussen kapitalistische staten komen niet tot stand door of in het belang van werkende mensen. Ze komen tot stand door het kapitalisme. Elke kapitalistische groep zal de oorlog tegen de arbeiders gebruiken. Als we ons richten op “de andere kant” zullen we weerloos zijn tegen het mes in onze rug. In deze oorlog gaan duizenden Russische arbeiders de straat op, wetende dat ze onmiddellijk gearresteerd kunnen worden. Oekraïense burgers gaan de directe confrontatie aan met Russische soldaten. Het is niet onze taak hen uit de klauwen van de tegenpartij weg te halen, maar om zelf even vastberaden tegen onze eigen heersers op te treden.

Karl Marx raadt ons aan “op te stijgen naar het concrete”, context is essentieel om elke situatie te begrijpen. Het overheersende abstracte idee ter linkerzijde is van gelijk verdeeld imperialisme. Iedereen is imperialistisch. “Rusland is imperialistisch”. De Russen hebben het eerste schot gelost (wat te betwijfelen valt gelet op Donbass sinds 2014) en/of zij zijn groter, zij worden de enige vijand. In financieel-economische werkelijkheid is Rusland in vergelijking met de USA, China en de EU, eigenlijk een middelgrote regionale macht die afhankelijk is van de export van grondstoffen waaronder gas en olie, met een in verhouding heel groot leger en kernwapens. Poetin wil nationale onafhankelijkheid steunen, maar zijn geschiedenis bestaat erin militair geweld te gebruiken om Russisch gezinde gebieden te creëren in de periferie rond Rusland, zodat een effectieve uitbreiding van de NAVO kan verhinderd worden in plaats van andere landen volledig te bezetten. Het langdurige project om de Nordstream 2 pijplijn rond Oekraïne te bouwen zou weinig zin hebben als een Oekraïense bezetting van meet af aan het plan was.

 Het wereldimperialisme wordt nog steeds geleid door de Verenigde Staten.  De historische context is de ineenstorting van de USSR, toen de VS en de NAVO besloten de aanval in te zetten en Rusland te omsingelen met hun eigen nucleaire arsenaal en met bevriende naties die desnoods via kleurenrevoluties gecreëerd worden. De beloften aan Rusland en de waarschuwingen tegen dit beleid, zelfs door Amerikaanse adviseurs, zijn goed gedocumenteerd. De onmiddellijke context zijn de pogingen van Biden om de Amerikaanse macht opnieuw te bevestigen door middel van agressieve allianties in Europa en het Midden- en Verre Oosten. Oekraïne speelt reeds lang een belangrijke rol in de Amerikaanse plannen, o.a. met een CIA-coup in 2014 die leidde tot de voortdurende oorlog in de Donbass.

Stelselmatige oostwaartse NAVO-uitbreiding en stijging van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in de wereld. Verwarde geesten zien echter “Russisch imperialisme” als bedreiging voor de wereldvrede

De belangrijkste context voor socialisten is de economische substructuur. Na de val van de USSR werd gewacht tot de oligarchen met behulp van een Westers laissez-faire beleid en een zwakke, medeplichtige president Jeltsin de openbare eigendommen zouden stelen en de economie zouden laten instorten.  Nu heeft Rusland zich gestabiliseerd op een lager economisch niveau, voornamelijk als exporteur van energiebronnen en grondstoffen. Een steeds verder gefinancierd en geglobaliseerd VS-kapitalisme wil Rusland fragmenteren, Euraziatische eenheid ondermijnen en controle krijgen over energiereserves en strategische grondstoffen. We mogen niet vergeten dat het grote spel tegen Rusland tot ver in de tsaristische tijd teruggaat.

Het is belangrijk te onthouden dat de tegenstanders beide vijanden van de werkende klasse zijn.  In Kazachstan hebben de plaatselijke oligarchie en Poetin korte tijd geleden de handen ineengeslagen om betogers en stakers te verslaan. De belangrijkste begunstigden waren echter westerse mijnbouwbedrijven die met steun van de oligarchie opereerden. De achtergrond van het geopolitieke conflict is de energie-oorlog. De VS willen voorkomen dat Rusland energieleveringen gebruikt om politieke druk uit te oefenen en wil Europa dwingen twee keer de prijs te betalen voor gas dat uit de VS wordt aangevoerd.

Protest door de Russische werkende klasse, door socialistische, anarchistische en patriottische bewegingen wordt regelmatig hardhandig de kop ingedrukt door het Poetin-regime

Op lokaal niveau heeft Oekraïne de slechtste economie van Europa. De “oplossing” voor velen is lid te worden van de Europese Unie, al was het maar om gemakkelijker naar het buitenland te reizen en een loon als arbeidsmigrant te verdienen. Dit debat wordt in heel Oost-Europa gevoerd. De gebieden die zich openen voor het Westen zien een instroom van kapitaal maar daar hangt een prijskaartje aan: massale privatisering van land en diensten, groeiende staatsschuld om de massale herbewapening te betalen, dit alles leidt tot een toenemende impopulariteit van de lokale leiders en hun adoptie van reactionaire en populistische politiek.

Oekraïne is een schuld van 4 miljard euro aan Rusland niet nagekomen en overleefde op leningen van het IMF die afhankelijk zijn van bezuinigingen en de privatisering van staatsmiddelen, met name het bankwezen. Het IMF streeft ernaar de Oekraïense landbouwsector in handen te geven van de agro-industrie.  Bewondering voor Zelensky lijkt de mensen blind te maken voor zijn beleid, dat erop gericht is de overwinning te behalen door middel van een totale oorlog, waarin hij ook de NAVO-strijdkrachten wil betrekken.

De resultaten in Europa zijn angstaanjagend. De EU maakt onder leiding van Ursula von der Leyen voor het eerst budgetten vrij voor bewapening, ten gunste van Oekraïne. De miljoenen euro’s worden gehaald uit een budget, oorspronkelijk bedoeld voor humanitaire doeleinden. Sinds vele jaren zoekt het slabakkende liberale EU-project naar een tweede adem, en denkt deze nu te vinden in oorlogspolitiek. De NAVO is in feite in Oekraïne, zo niet in naam, en het wordt aan de Russen overgelaten om te beslissen wanneer de stortvloed van wapens en sancties neerkomt op ingrijpen. Sancties zullen leiden tot een verwoestende stijging van de kosten van levensonderhoud in zowat gans West-Europa. Er wordt beweerd dat Poetin de schuldige is en deze maatregelen aan het Westen heeft opgedrongen, maar al deze maatregelen waren reeds in embryo aanwezig in de Amerikaanse kapitalistische strategie en bij de EU-potentaten die baat hebben bij het aanwakkeren van russofobie.

De grootste bedreiging voor de werkende klasse is de NAVO. Poetin zit in de oppositie, maar hij is niet de antithese van de NAVO. Poetin heeft met de steun van een aantal bevriende oligarchen een staatskapitalistisch Rusland uitgebouwd met op fiscaal en economisch vlak een aantal uiterst liberale kenmerken. Die antithese is wel de Oekraïense en Russische arbeidersklasse, die beide tegen de oorlog zijn en die beide vergelijkbare problemen kennen. Een principiële solidariteitsbeweging zou die bruggen kunnen helpen bouwen, als zij haar blik zou kunnen afwenden van het drama van de onmiddellijke gebeurtenissen, de instrumenten van de klassenanalyse zou kunnen toepassen en zinloze gebaren achterwege zou kunnen laten die haar weerloos maken terwijl het westerse kapitalisme zich uitstrekt om zijn eigen arbeidersklasse te wurgen. Het ziet er nu naar uit dat dit zal volgen op een massale herstructurering van de socialistische beweging in het Westen. Gebrek aan economische theorie, het niet kunnen toepassen van een sociaaleconomische of geopolitieke analyse, en een politieke strategie die achter het met woke en cancelculture beladen liberalisme van de hogere middenklasse aan marcheert, betekenen dat velen de vragen niet meer begrijpen, laat staan dat ze in staat zijn deel te nemen aan het formuleren van de antwoorden.

Wat is het belang van de werkende klasse? Wij willen een einde aan deze oorlog en dat kan alleen komen vanuit politiek overleg, niet vanuit eindeloze escalatie. De oorlogslogica van opbouwende bewapening en het opleggen van sancties dient strikt afgewezen te worden. Het stopzetten van de militaire operaties moet gepaard gaan met de start van een volwaardige Europese veiligheidsstructuur waarin Rusland betrokken wordt en waarin geen plaats kan zijn voor de USA. Europese landen in de directe periferie van Rusland -waaronder Oekraïne- hebben recht op onafhankelijkheid, maar dat mag niet neerkomen op het recht om de NAVO-dolk op de Russische keel te drukken. De Belgische elite en haar staatsapparaat hebben hun keuze gemaakt om zich voluit in het Atlantische, liberale project in te schakelen. Het is aan de socialistische en nationalistische oppositie om daar een andere keuze tegenover te stellen die de belangen van de werkende klasse wel tegemoet kan komen.

De repressie richting een fascistoïde liberale veiligheidsstaat zal andermaal worden opgevoerd, met voorstellen gericht op nieuwe misdrijven tegen wat het regime onder “landverraad” verstaat en een uitvoerende macht die vrij is om het staatsburgerschap naar believen in te trekken. In België drijft men opnieuw sterker in de richting van de NAVO. De liberale Vivaldi-regering verhoogt het defensiebudget opnieuw en steunt voor de zoveelste keer de massale oostwaartse troepenbewegingen van de VS en andere NAVO-landen. De nationalistische Vlaamse Beweging lijkt haar oorsprong te zijn vergeten. Het ‘Nooit-meer-oorlog’ anti-imperialisme heeft plaats gemaakt voor openlijke pleidooien voor een versterking van de Belgische defensie door kleinburgerlijke rechtse politici genre Theo Francken. Veel socialistische groeperingen worden meegesleept in het Atlantisme, volgen het publieke sentiment dat gekneed wordt door de regimemedia en zijn zich niet bewust van de groeiende democratische dreigingen achter de oorlogshysterie en de sociaaleconomische pijn die bij de werkende klasse zal volgen na het opleggen van sancties. De werkende klasse heeft geen baat bij een verhoging van defensiebudgetten op een moment dat de prijzen voor energie, voedsel, bouwmateriaal,… dramatisch stijgen. De liberale Belgische regering blinkt uit in afwezigheid en onkunde om de problemen van de bevolking aan te pakken, maar schenkt het Belgisch leger andermaal een flinke budgetverhoging om o.a. offensieve wapensystemen aan te kopen ten dienste van het Westers imperialisme.

Wat Europa nodig heeft is een vredespolitiek gebaseerd op een nieuwe Europese veiligheidsstructuur die gelijktijdig opgebouwd wordt met een uittrede uit de NAVO en de afwijzing van steeds nieuwe oorlogsbudgetten, bestemd voor nieuwe en door de Amerikanen gewenste bewapening.

Wat Europa nodig heeft zijn nationale politici die een socialistisch beleid van nationaliseringen en overheidsplanning doorvoeren om het liberale marktfundamentalisme, onder andere op vlak van energie en grondstoffen, aan banden te leggen.